ทำไม “คนสูงอายุ” จึงไม่เคยรู้สึกคันภายหลังจากถูก “ยุงกัด”?

ในฤดูร้อนของญี่ปุ่น ถ้าไปนั่งตามใต้ต้นไม้ที่สวนสาธารณะก็ชอบมียุงมากัดได้ง่าย แต่สิ่งที่น่ามหัศจรรย์เป็น คนสูงอายุวัยเลยหกสิบกว่าปีจำนวนไม่ใช่น้อยนั่งอยู่ในสวนสาธารณะได้นานโดยไม่ทราบสึกคันแม้จะมียุงมากัดซ้ำๆซากๆ ชาวญี่ปุ่นเขามองเห็นในประเด็นนี้และได้ไขข้อสงสัยแล้วด้วย พวกเรามารู้จักกลไกการเกิดอาการคันจากการเช็ดกยุงกัด รวมทั้งหาคำตอบว่าเพราะเหตุไรคนสูงอายุส่วนใหญ่ไม่ค่อยรู้สึกคันหลังจากโดนยุงขัดขวาง ร้านพวงหรีด

กลไกการเกิดอาการคันเพราะการเช็ดกยุงกัด
เมื่อยุงดูดเลือดคน ยุงจะปล่อยน้ำลายซึ่งมีโปรตีนประเภทหนึ่งออกมาเพื่อเป็นการป้องกันและยังเป็นการไม่ให้เลือดแข็งทำให้สามารถดูดเลือดจากคนขึ้นมาได้ง่าย อย่างไรก็แล้วแต่ ร่างกายคนเราจะสนองตอบต่อโปรตีนในน้ำลายยุงผ่านระบบภูมิต้านทาน ซึ่งจะทำให้บริเวณที่โดนกัดเกิดการบวมแดงรวมทั้งคันขึ้นมา ถึงแม้สุดท้ายอาการบวมจะหายไปแต่อาการคันยังคงอยู่จวบจนกระทั่งภูมิต้านทานจะทำให้โปรตีนนั้นสลายไป

คนต่างอายุมีการสนองตอบต่อการเช็ดกยุงกัดได้ยังไง
คนเรามีการสนองตอบของภูมิต้านทานต่อโปรตีนในยุงที่แตกต่างกันในแต่ละช่วงชีวิต ในเด็กอ่อน เมื่อโดนยุงกัด เด็กจะไม่ทราบสึกคันหรือมีอาการบวมแดงบริเวณรอยแผลที่โดนกัด เพราะยังไม่มีปฏิกิริยาสนองตอบทางภูมิต้านทานของร่างกาย อย่างไรก็แล้วแต่ เมื่อถูกยุงกัดหลายทีเข้า ระบบภูมิต้านทานของร่างกายจะเบาๆถูกผลิตขึ้น จนถึงเมื่อไปสู่วัยอนุบาลรวมทั้งประถมศึกษา เซลล์ภูมิต้านทานของร่างกายยกตัวอย่างเช่น T เซลล์ (T cells) รวมทั้งแมคโครฟาจ (Macrophage) จะจำโปรตีนในน้ำลายยุงรวมทั้งพวกมันจะมารวมกันที่ตำแหน่งที่โดนยุงกัด ทำให้เกิดการบวมแดงขึ้น เด็กๆจะไม่ทราบสึกคันขึ้นมาในทันทีทันใดหลังจากโดนยุงกัด แต่อาการคันจะเกิดขึ้นข้างหลังโดนกัดตรงเวลาข้างหลัง 1-2 วัน เรียกปฏิกิริยาของภูมิต้านทานชนิดนี้ว่าปฏิกิริยาการหน่วงเวลา (Delayed reaction) ซึ่งเป็นระบบภูมิต้านทานหลังจากยุงกัดที่เกิดในเด็กส่วนใหญ่ อาการบวมแดงรวมทั้งคันจะหายไปในช่วงเวลาหลายวันจนกระทั่งอาทิตย์ อย่างไรก็แล้วแต่ มีข้อพึงระวังเป็น ไม่ควรให้เด็กถูกยุงกัดบ่อยครั้ง เพราะว่าอาจส่งผลให้เกิดการแพ้น้ำลายยุงรวมทั้งส่งผลให้เด็กมีอาการบวมคันรวมทั้งอักเสบที่ผิวหนังได้ อีกทั้งยังอาจก่อให้กำเนิดโรคอย่างไข้เลือดออกได้อีกด้วย

เมื่อโตขึ้นมาอีกรวมทั้งถูกยุงกัด ปฏิกิริยาของภูมิต้านทานต่อน้ำลายยุงจะแปรไป โดยเมื่อถูกยุงกัดร่างกายจะสร้างอิมมูโนโกลบูลินชนิด E หรือ IgE ขึ้นมาต่อต้านโปรตีนในน้ำลายยุง เมื่อ IgE จับกับโปรตีนที่ปะปนจะทำให้เกิดการหลั่งสารฮีสตามีน (Histamine) รวมทั้งสารอื่นๆออกมาจากเซลล์ที่เรียกว่า แมสต์เซลล์ (Mast cells) ซึ่งมีตำแหน่งอยู่ที่ผิวหนัง แล้วทำให้เกิดอาการคันรวมทั้งบวมแดงขึ้นมาหลังจากโดนยุงกัดในเวลา 2-3 นาที อาการคันรวมทั้งบวมแดงจะบางเบาลงภายในช่วงระยะเวลาโดยประมาณครึ่งชั่วโมง เรียกปฏิกิริยาการตอบสนองของภูมิต้านทานต่อน้ำลายยุงชนิดนี้ว่า ปฏิกิริยาแบบรุนแรง (Immediated reaction) ทั้งนี้การตอบสนองแบบ Delayed reaction ก็จะยังเกิดขึ้นด้วย ขึ้นอยู่กับภูมิต้านทานของแต่ละคน โดยเหตุนี้ยุงกัดเพียงแค่ครั้งเดียวก็ส่งผลให้เกิดอาการบวมคันขึ้นมาโดยทันทีรวมทั้งบางทีก็อาจจะคันหลังจาก 1-2 วันด้วย

เมื่ออายุโดยประมาณ 50-60 ปี รวมทั้งถูกยุงกัดมานับไม่ถ้วน T เซลล์รวมทั้งแมคโครฟาจจะเบาๆคุ้นกับโปรตีนในน้ำลายยุงรวมทั้งระบบภูมิต้านทานของร่างกายเริ่มไม่ค่อยสนองตอบต่อโปรตีนในน้ำลายยุงแล้ว การตอบสนองแบบ Delayed reaction จะเบาๆหายไป ทรงไว้แต่การตอบสนองแบบ Immediated reaction ที่เมื่อถูกยุงกัดแล้วอาการบวมรวมทั้งคันที่เกิดขึ้นจะหายไปภายในช่วงระยะเวลาโดยประมาณ 30 นาที

ในคนสูงอายุที่แก่กว่า 60 ปี การตอบสนองภูมิต้านทานแบบ Immediated reaction จะเบาๆหายไป แต่ร่างกายจะสร้างอิมมูโนโกลบูลินอีกชนิดขึ้นมาต่อต้านน้ำลายยุง คือ  IgG ซึ่งเป็นแอนติบอดีที่มีประสิทธิภาพสูงสำหรับเพื่อการจับกับน้ำลายยุงรวมทั้งลดความรุนแรงของโปรตีนในน้ำลายยุงได้เร็วกว่าปฏิกิริยาการตอบสนองของภูมิต้านทานแบบ Immediated reaction จึงทำให้คนสูงอายุไม่มีอาการบวมรวมทั้งคันจากการเช็ดกยุงกัดนั่นเอง

ถึงแม้เมื่อแก่ขึ้นอาการบวมคันจากการเช็ดกยุงกัดจะลดน้อยลงจนถึงทำให้คนสูงอายุในญี่ปุ่นสามารถไปนั่งใต้ต้นไม้ในสวนสาธารณะช่วงหน้าร้อนได้อย่างไร้ตื่นตระหนก แต่สำหรับคนไทยไม่ว่าจะเป็นตอนไหนของชีวิตพวกเราก็ยังต้องระวังยุงอยู่ตลอด เพราะว่ายุงเป็นพาหะนำโรคอย่างไข้เลือดออกรวมทั้งไข้จับสั่น

Leave a Reply

Your email address will not be published.